Hướng đi nào cho ngành công nghiệp cơ khí

  Phạm Thị Quý Hiểu

  28/09/2017

  0 nhận xét

Bài 2: Chủ động tìm hướng phát triển bền vững -

Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, các doanh nghiệp cơ khí (DNCK) cần mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm, xác định thế mạnh của mình, bảo đảm đầu ra ổn định, lâu dài. Nếu thực hiện tốt điều này, ngành cơ khí sẽ có thêm cơ hội, điều kiện để phát triển bền vững, tránh dàn trải, thiếu hiệu quả như thời gian vừa qua.

Bài 1: Hướng đi nào cho ngành công nghiệp cơ khí?

Dựa vào lợi thế trong nước

Một thời gian dài, nhiều DNCK mải miết theo đuổi những thứ “to tát” viển vông mà bỏ quên “miếng sát sườn” ngay trước mắt. Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp cơ khí Việt Nam (VAMI) Nguyễn Văn Thụ phân tích, với lợi thế bờ biển trải dài, sông ngòi chằng chịt, lẽ ra chúng ta phải có một ngành kinh tế biển phát triển mạnh, mà trước hết là ngành công nghiệp tàu thủy. Trước đây, Nhà nước đã ưu tiên tập trung phát triển lĩnh vực này, tuy nhiên, do cách thức đầu tư sai lầm, dàn trải, dẫn đến ngành công nghiệp tàu thủy phát triển lệch hướng, các doanh nghiệp (DN) đóng tàu phần lớn rơi vào tình cảnh khó khăn, ngấp nghé bờ vực phá sản.

 

Vì thế, ngành cơ khí đóng tàu cần phải được xác lập lại vị thế, đầu tư tập trung, có trọng tâm, trọng điểm để tránh lãng phí. Chẳng hạn, điều kiện nước ta hiện nay, ngành luyện kim chưa có khả năng cung cấp nguyên liệu sắt thép đóng tàu, chưa sản xuất được động cơ máy tàu, có thể nhập khẩu, nhưng phần nghiên cứu thiết kế, gia công tổ hợp thành con tàu chúng ta phải làm chủ được. Khi đào tạo được lực lượng thiết kế, tạo dựng thương hiệu đóng tàu, chúng ta có thể chủ động đặt hàng những chi tiết, hệ thống, thiết bị từ các nhà cung cấp trên thế giới. Tuy nhiên để làm được điều này đòi hỏi tính chuyên môn hóa, phân công công việc và tính chuyên nghiệp rất cao.

Đứng trên góc độ DN, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Chế tạo giàn khoan dầu khí (PVShipyard) Phan Tử Giang nhận định, cách đầu tư đúng đắn, phù hợp nhất trong hoàn cảnh hiện tại ở nước ta là từng bước hình thành thị trường đóng tàu để từ đấy, các DN trong nước hay nước ngoài sẽ tự động tập trung vào ngành này. Rộng hơn, ngành cơ khí muốn phát triển phải dựa trên những lợi thế sẵn có và Nhà nước nên tập trung cho những ngành thế mạnh đặc thù, còn các ngành cơ khí khác nên mở rộng cho tư nhân, nước ngoài vào đầu tư. Chẳng hạn như đóng tàu phục vụ khai thác thủy sản (theo Nghị định 67/2014/NĐ-CP của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản), không nên chỉ chú trọng phát triển đội tàu đánh bắt xa bờ, mà còn phải tập trung đầu tư, hình thành các tàu lớn hậu cần nghề cá, có thể quy định rõ bao nhiêu tàu cá phải có một tàu hậu cần. Điều này sẽ giúp ngành phát triển đồng bộ, tối ưu hóa hiệu quả, tiết kiệm chi phí và giảm dần rủi ro.

Bên cạnh đó, dư địa của ngành cơ khí phục vụ ngành nông nghiệp như hệ thống làm đất, tưới tiêu, công nghệ chế biến sau thu hoạch,… rất dồi dào nhưng đang bị bỏ ngỏ, để mặc cho nước ngoài chiếm lĩnh thị trường. Nông nghiệp nước ta chiếm 70% cơ cấu kinh tế, do vậy, nếu không chủ động được cơ khí phục vụ cho nông nghiệp, coi như “vứt luôn” cả một ngành cơ khí. Hiện nay, máy móc phục vụ nông nghiệp hầu hết là hàng ngoại nhập, trong khi trước đây, các DNCK trong nước hoàn toàn có thể sản xuất những loại máy móc này. Trong lĩnh vực nông nghiệp, Nhà nước cần có chính sách mở để thu hút nguồn lực xã hội hóa. Việt Nam không thiếu những ý tưởng sáng tạo của người nông dân trong lĩnh vực nông nghiệp và đây cũng là câu chuyện rất thành công tại nhiều quốc gia trên thế giới như I-xra-en, Nhật Bản... “Chỉ có điều, hiện nay Nhà nước vẫn chưa có những cơ chế, chính sách “cởi trói”, khơi gợi và phát huy những “khả năng tiềm ẩn” này mà thôi” - Chủ tịch PVShipyard Phan Tử Giang nhận định.

Đối với các DN cơ khí trong nước, những đơn hàng xuất khẩu được coi là phân khúc đem lại nhiều lợi ích từ lợi nhuận, trình độ tay nghề, đến tính chuyên nghiệp, quản trị DN…, nhưng để được đối tác nước ngoài chấp nhận, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu là cả một quá trình phấn đấu liên tục. Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Lilama 18 Phạm Văn Vân cho biết, Lilama 18 chiếm tỷ trọng khoảng 20% giá trị các đơn hàng xuất khẩu thiết bị cơ khí của các DN trong nước với giá trị khoảng 400 tỷ đồng/năm. Công ty đã nhận được các hợp đồng chế tạo thiết bị cẩu trục cho hãng Koch (CHLB Đức), thiết bị lò cán thép nguội cho đối tác Đa-ni-e-li (I-ta-li-a)…, đều là các hãng nổi tiếng trên thế giới trong các lĩnh vực đòi hỏi tính chuyên môn hóa rất cao. Để được các đối tác này chấp nhận, Lilama 18 phải trải qua một quá trình “lột xác” ở tất cả các khâu dưới dự giám sát chặt chẽ của bạn hàng. Mặc dù đạt lợi nhuận từ xuất khẩu cao hơn so với gia công trong nước, nhưng so với các DNCK nước ngoài, Lilama 18 bị thua thiệt rất lớn vì chỉ được đối tác tính giá trị đơn thuần ở mức gia công theo tấn nguyên liệu (khoảng 2 đến 4 USD/kg), trong khi DN nước ngoài, đạt hàm lượng chất xám cao, được tính giá trị chế tạo theo tấn thiết bị (từ 10 USD/kg trở lên). Điều đó cho thấy, để vươn lên cạnh tranh ngang ngửa với DN nước ngoài còn là chặng đường rất dài phía trước với các DN chúng ta.

Mạnh dạn đổi mới cách nghĩ, cách làm

Tổng Giám đốc Lilama Lê Văn Tuấn cho rằng, thời gian vừa qua, không phải Nhà nước thiếu quan tâm đầu tư cho cơ khí, trái lại đã dành nguồn lực rất lớn cho cơ khí trong điều kiện còn rất khó khăn. Đơn cử như Nhà nước dành toàn bộ nguồn trái phiếu Chính phủ 750 triệu USD đầu tư phát triển ngành đóng tàu trước đây, tuy nhiên do cách thức đầu tư phân tán, dàn trải dẫn đến thiếu hiệu quả. Nhiều DNCK hiện nay quen thói trì trệ, ỷ lại, trông chờ vào những chính sách ưu đãi của Nhà nước, thiếu chủ động, đổi mới cách nghĩ, cách làm để tự bứt phá, nâng cao sức cạnh tranh. Một số DN vẫn chưa thoát khỏi “chiếc áo không chuyên”, không giữ được uy tín khi thực hiện các hợp đồng cho đối tác nước ngoài, chất lượng sản phẩm chỉ được bảo đảm ở vài lô hàng đầu tiên, sau đó tìm cách bớt xén, chậm tiến độ, dẫn đến nhiều bạn hàng “một đi không trở lại”. Đây là vấn đề tư tưởng trong phát triển bền vững DN. Kể cả trong Lilama, có đến hàng chục phân xưởng, nhà máy cơ khí, sản xuất, chế tạo cùng một sản phẩm, khiến nguồn lực phân tán, cạnh tranh lẫn nhau, dễ bị đối tác lợi dụng. Lẽ ra, nếu được ưu đãi, mỗi DN phải biết tận dụng, tìm ra những sản phẩm lợi thế, đặc thù để đa dạng hóa các sản phẩm. Vừa qua, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về kế hoạch tái cơ cấu nền kinh tế giai đoạn 2016 - 2020, trong đó cho phép thực hiện phá sản một số DN nhà nước thua lỗ. Trong bối cảnh thủ tục cho phá sản khá phức tạp, ảnh hưởng quá trình tái cơ cấu của DN, đây là một hướng mở, giải pháp kịp thời và hợp lý, giúp các DN tăng cường khả năng tài chính, quản trị, nhất là DNCK xốc lại năng lực của mình nhằm duy trì và phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bình luận của bạn